नेपाली कथानक चलचित्र ‘गौँथली’ : सामाजिक यथार्थ, ‘सारंगी प्रभाव’ र इमोशनल ब्ल्याकमेलिङको बहस

पछिल्लो समय नेपाली चलचित्र उद्योगमा व्यावसायिक मनोरञ्जन र केवल हँसाउने खालका मसलायुक्त चलचित्रहरूभन्दा समाजका गम्भीर यथार्थ, रुढिवादी परम्परा र मानवीय संवेदनालाई पर्दामा उतारिँदै आएको छ। दर्शकहरूको रुचिमा आएको यही परिवर्तनको एक बलियो र परिपक्व उदाहरण बनेको छ— निर्देशक डा. कपिल रिजालद्वारा निर्देशित चलचित्र ‘गौँथली’।

​वरिष्ठ चिकित्सक तथा साहित्यकार डा. भोला रिजालको कथामा आधारित यस चलचित्रले बक्स अफिसमा समेत आक्रामक व्यापार गर्दै नेपाली चलचित्र बजारमा नयाँ बहस र चर्चाको सिर्जना गरेको छ। कुनै समय नेपाली चलचित्र उद्योगमा कमेडी (हास्यव्यङ्ग्य), टिनेजर लभ/ट्राजिडी र एक्सनले भरिएका चलचित्रहरूको बोलबाला थियो। तर, पछिल्लो समय विशेषगरी ‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ को अभूतपूर्व व्यावसायिक सफलतापछि नेपाली चलचित्र निर्माणको ढाँचा (ट्रेण्ड) मा रातारात परिवर्तन आएको छ। दर्शकलाई हँसाएर भन्दा रुवाएर हलसम्म तान्न सकिन्छ भन्ने नयाँ मनोविज्ञान चलचित्रकर्मीहरूमा हावी भएको छ।

​यसै सन्दर्भमा, हालै प्रदर्शनमा आएको चलचित्र ‘गौँथली’ मा पनि यो ‘आँसुको व्यापार’ वा समीक्षकहरूको भाषामा भन्दा ‘इमोशनल ब्ल्याकमेलिङ’ को प्रभाव स्पष्ट रूपमा देखिएको छ कि छैन भन्ने विषयमा चलचित्र वृत्तमा गम्भीर बहस सुरु भएको छ।

​चलचित्र ‘गौँथली’ को कथा एसईई परीक्षा पास गर्ने सपना बोकेर अघि बढेकी एक साधारण किशोरी ‘गौँथली’ को वरपर घुम्छ। पारिवारिक दबाब, सामाजिक अन्धविश्वास र बालविवाहका कारण सानै उमेरमा विवाहको बन्धनमा बाँधिन बाध्य पारिएकी एक युवतीले जीवनमा भोग्नुपर्ने अनगिन्ती सङ्घर्ष, शिक्षाको सुनौलो अधिकार खोसिएपछि उत्पन्न हुने कुण्ठा र पितृसत्तात्मक समाजको क्रूर स्वरूपलाई चलचित्रले निकै मार्मिक ढङ्गले प्रष्ट्याएको छ।

​यसका साथै, चलचित्रले समाजमा कम चर्चा गरिएको तर अत्यन्त संवेदनशील मानिने ‘अटिजम’ (Autism) र मानसिक स्वास्थ्यको पाटोलाई समेत मुख्य विषयवस्तु बनाएको छ। अटिजम भएका युवकको भूमिकामा अभिनेता अरुण क्षेत्री र मुख्य पात्र गौँथलीको रूपमा अभिनेत्री सिम्रन खड्काले निर्वाह गरेको जीवन्त अभिनयले दर्शकको मर्मलाई छोएको छ। यसका साथै मदनकृष्ण श्रेष्ठ, लुनिभा तुलाधर, प्रकाश घिमिरे लगायतका दिग्गज तथा अनुभवी कलाकारहरूको सशक्त उपस्थितिले कथालाई थप वजनदार र परिपक्व बनाएको छ।

​‘गौँथली’ ले दर्शकहरूलाई हलभित्रै रुवाउन र भावुक बनाउन सफल हुनु यसको कथाको सबैभन्दा बलियो र सकारात्मक पक्ष हो। आम नेपाली समाजले भोगिरहेका यथार्थ कथाहरूसँग दर्शकले आफूलाई प्रत्यक्ष रूपमा जोड्न सकेका छन्। लैङ्गिक विभेद, बालविवाह र अटिजमजस्ता गम्भीर विषयवस्तुलाई व्यावसायिक चलचित्रको दायरामा समेटेर सन्देशमूलक बनाउनु निर्देशकको सराहनीय प्रयास मानिएको छ। प्रदर्शनको छोटो अवधिमै करोडौँ रुपैयाँको ग्रस कलेक्सन गर्दै यसले नेपाली दर्शकहरूले अब सतही मनोरञ्जनभन्दा पनि यस्ता गम्भीर र सामाजिक विषयका फिल्महरू रुचाउन थालेका छन् भन्ने बलियो सन्देश दिएको छ।

​यद्यपि, केही समीक्षकहरूका अनुसार चलचित्रका भावनात्मक र मर्मस्पर्शी पक्षहरूलाई उप्काउने क्रममा केही दृश्यहरूलाई अलि बढी नै मेलोड्रामाटिक (अतिरञ्जित) बनाइएको छ। घटनाक्रमहरूलाई अलि छिटो अघि बढाइएको र कतिपय ठाउँमा दृश्य भाषाभन्दा पनि संवादमार्फत मात्रै कुरा प्रष्ट्याउन खोज्दा कथा केही हदसम्म कमजोर महसुस हुन्छ। यस्ता सानातिना प्राविधिक तथा पटकथागत त्रुटिहरूका बाबजुद पनि समग्र प्रस्तुतिले दर्शकलाई बाँधिराख्न सफल भएको छ।

​‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ ले बाबु-छोराको सम्बन्ध र गरिबीको कथा बेचेर दर्शकको आँसुलाई बक्स अफिसको करोडौंको व्यापारमा परिणत गर्‍यो। यसले निर्माता/निर्देशकहरूलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दियो— "कथा जस्तोसुकै होस्, यदि दर्शकलाई हलमा रुवाउन सकियो भने चलचित्र सुपरहिट हुन्छ।"

​यही मनोविज्ञानको परिणाम हो कि अहिले निर्माण भइरहेका वा प्रदर्शनमा आइरहेका अधिकांश चलचित्रहरूले वियोगान्त, पारिवारिक बिछोड, रोग र सामाजिक उत्पीडनलाई मुख्य हतियार बनाउन थालेका छन्। चलचित्रको प्राविधिक पक्ष वा पटकथाको गहिराइभन्दा पनि ‘दर्शकलाई कुन दृश्यमा कसरी रुवाउने’ भन्ने कुरालाई केन्द्रमा राखेर दृश्यहरू निर्माण गर्न थालिएको छ।

​‘गौँथली’ को कथा सुन्दा यो एउटा गम्भीर सामाजिक यथार्थ (बालविवाह, लैङ्गिक विभेद र अटिजम) मा आधारित चलचित्र हो। तर, यसको प्रस्तुतीकरण र कथ्य शैलीलाई मसिनो गरी नियाल्दा यसमा ‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ ले स्थापित गरेको इमोशनल ट्रेण्डको बलियो छाया देख्न सकिन्छ:

​‘गौँथली’ ले अटिजम र बालविवाह जस्तो समाजको नदेखिएको पाटोलाई बहसमा ल्याउनु पक्कै पनि प्रशंसनीय कार्य हो। तर, प्रश्न उठ्छ— के चलचित्रले यी विषयलाई समाधानमुखी वा यथार्थपरक ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ, वा केवल दर्शकको भावनामा खेलेर व्यापारिक लाभ लिन खोजेको छ?

​समीक्षकहरूका अनुसार, ‘गौँथली’ ले विषयवस्तु राम्रो छनोट गरे पनि यसको ट्रिटमेन्ट (प्रस्तुति) पूर्ण रूपमा व्यावसायिक छ। दर्शक हलबाट निस्कँदा अटिजमको बारेमा सचेत भएर वा बालविवाहविरुद्धको चेतना बोकेर निस्कनुभन्दा पनि, 'फिल्म कस्तो रुवाउने रहेछ' भन्दै आँसु पुछ्दै निस्कन्छन्। यसले के प्रमाणित गर्छ भने, चलचित्रकर्मीहरू अहिले कथाको गहिराइमा भन्दा पनि दर्शकको ‘आँसुको ग्रन्थी’ मा प्रहार गर्न बढी केन्द्रित छन्।

​पछिल्लो समय नेपाली चलचित्र उद्योगमा देखिएका ट्रेण्डहरूसँग ‘गौँथली’ को उठानको गहिरो साइनो रहेको छ:

​समग्रमा, ‘गौँथली’ केवल आँसु र पीडाको कथा मात्र होइन; यो दमनविरुद्धको दृढ सङ्घर्ष, आशा र सामाजिक रूपान्तरणको एक सशक्त यात्रा हो। केही साना त्रुटिहरूको सीमाभित्र रहेर पनि नेपाली समाजको यथार्थ चित्रण, उच्च व्यावसायिक सफलता र बलियो भावनात्मक उठानका कारण यो चलचित्र हालको नेपाली चलचित्र बजारमा एक महत्त्वपूर्ण कोशेढुङ्गा सावित भएको छ।

​तर, ‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ पछि नेपाली चलचित्र निर्माणको जुन ढाँचा फेरिएको छ, त्यसको प्रत्यक्ष असर ‘गौँथली’ मा पनि देखिएको छ। सामाजिक यथार्थको लेप लगाएर दर्शकको भावनामा खेल्ने र उनीहरूलाई रुवाएरै बक्स अफिस सुरक्षित गर्ने (इमोशनल ब्ल्याकमेलिङ) को ट्रेण्डलाई ‘गौँथली’ ले पनि पूर्ण रूपमा फलो गरेको छ। यस्ता चलचित्रले व्यावसायिक सफलता त हासिल गर्लान्, तर चलचित्रलाई विशुद्ध कला र यथार्थको ऐनाभन्दा पनि केवल 'दर्शक रुवाउने मेसिन' का रूपमा मात्र विकास गर्दै लैजाने हो कि भन्ने गम्भीर चिन्ता भने चलचित्र वृत्तमा थपिएको छ।